Bilgisayar 101: Donanımdan Yazılıma Her Şey
Bu sayfa, bir bilgisayarı hiç açmamış biri için yazıldı. Kasanın içinde ne var, o parçalar ne işe yarar, bilgisayar açılınca ekranda gördüğünüz şeyler aslında ne anlama gelir — hepsini görsel şemalarla, teknik jargon kullanmadan anlatıyoruz. Buradan sonra sitedeki diğer rehberler çok daha anlamlı gelecek.
Kasanın içinde neler var?
Bir masaüstü bilgisayarın kasasını açtığınızda göreceğiniz temel parçalar aşağıdaki şemada numaralandırılmıştır. Laptoplarda aynı parçalar vardır, sadece küçültülmüş ve tek bir gövdeye sıkıştırılmış haldedir.
Her donanımın işi ne, neye dikkat edilir?
İşlemci (CPU)
Hesaplama gücünü belirler. "Çekirdek sayısı" ne kadar işi aynı anda yapabildiğini, "GHz" ise ne kadar hızlı çalıştığını gösterir. Günlük kullanım için 4+ çekirdek yeterlidir; video düzenleme/oyun için daha fazlası önerilir.
RAM (Bellek)
Açık uygulamaların verilerini geçici tutar. RAM azsa bilgisayar birden çok program açıkken yavaşlar. Günlük kullanım için 8 GB, çoklu görev/oyun için 16 GB veya üzeri önerilir.
Depolama: SSD ve HDD
SSD (Solid State Drive), HDD'ye (klasik döner disk) göre 5-10 kat daha hızlıdır ve bilgisayarın açılış hızını doğrudan etkiler. Günümüzde işletim sisteminin SSD üzerinde kurulu olması şiddetle önerilir.
Ekran Kartı (GPU)
Görüntüyü işler. "Entegre" ekran kartı işlemcinin içindedir ve ofis/internet için yeterlidir. "Harici" (ayrı, kendi belleğine sahip) ekran kartı ise oyun, video düzenleme ve 3B tasarımda gerekir.
Anakart
Tüm parçaların birbirine bağlandığı devre kartı. Hangi işlemciyi, ne kadar RAM'i ve kaç ekran kartını destekleyeceğinizi anakart belirler.
Güç Kaynağı (PSU)
"Watt" değeri, sağlayabileceği maksimum gücü gösterir. Güçlü bir ekran kartı kullanacaksanız PSU'nun da yeterli watt'a sahip olması gerekir; aksi halde bilgisayar aniden kapanabilir.
Anakart arkasındaki portlar ne işe yarar?
Bilgisayarın arkasında (veya laptop kenarında) gördüğünüz girişlerin her birinin farklı bir görevi vardır.
Ekranda gördükleriniz aslında ne?
Donanımı tanıdınız. Şimdi bilgisayarı açtığınızda karşınıza çıkan yazılım kavramlarını görelim.
İşletim Sistemi (Windows) nedir?
İşletim sistemi, donanım ile sizin aranızdaki "çevirmen"dir. Fareyle tıkladığınızda ekranın ne yapacağını, hangi programın hangi dosyaya erişeceğini yönetir. Windows, macOS ve Linux en bilinen işletim sistemleridir; bu site Windows'a odaklanır.
Sürücü (Driver) nedir?
Her donanım parçasının (ekran kartı, yazıcı, ses kartı vb.) işletim sistemiyle "konuşabilmesi" için özel bir yazılıma ihtiyacı vardır — buna sürücü denir. Sürücü eksikse o donanım ya hiç çalışmaz ya da eksik çalışır.
Windows'ta dosyalarınızı gezmek için kullandığınız pencereye
Dosya Gezgini denir (klavye kısayolu: Windows + E). Her dosyanın adının
sonundaki nokta ve harfler (.docx, .pdf gibi) o dosyanın türünü, yani
"uzantısını" gösterir — bilgisayar bu uzantıya bakarak dosyayı hangi programla açacağını bilir.
Uzantıya bakınca dosyanın ne olduğunu anlayın
.docx / .doc
Word belgesi — metin dosyası.
.xlsx / .xls
Excel elektronik tablosu.
Sabit biçimli belge, her cihazda aynı görünür.
.jpg / .png
Fotoğraf / görsel dosyası.
.zip / .rar
Sıkıştırılmış, birden çok dosyayı içeren arşiv.
.exe
Çalıştırılabilir program / kurulum dosyası.
.mp4 / .mkv
Video dosyası.
.mp3 / .wav
Ses / müzik dosyası.
Görev Yöneticisi ile bilgisayarınızın nabzını tutun
Ctrl + Shift + Esc tuşlarına aynı anda basarak açılan bu pencere, hangi programın ne kadar
kaynak (CPU, RAM) kullandığını gösterir ve donan bir programı kapatmanızı sağlar.
| Ad | CPU | Bellek | Disk |
|---|---|---|---|
| Google Chrome | 18% | 612 MB | 0.1 MB/s |
| Yanıt vermiyor — Uygulama.exe | 62% | 1.240 MB | 0 MB/s |
| Gezgin | 2% | 84 MB | 0.0 MB/s |
Hızlı test: Bilgisayar 101
5 soruyla öğrendiklerinizi pekiştirin.
Devam edin
Temelleri öğrendiniz. Sırada Temel Kullanım Rehberi var — Wi-Fi'a bağlanma, yazıcı kurma ve daha fazlası. İlerlemenizi Öğrenme Yolu sayfasından takip edebilirsiniz.