Bilgisayar Terimleri Sözlüğü
Bir rehberi okurken bilmediğiniz bir kelimeyle mi karşılaştınız? Aşağıda A'dan Z'ye 80'in üzerinde terimin sade, teknik jargonsuz açıklamasını bulabilirsiniz. Arama kutusunu kullanın ya da harflere tıklayarak ilgili bölüme atlayın.
A
Algoritma
Bir problemi çözmek için izlenen adım adım işlem sırası. Yazılımların "tarifi" gibi düşünebilirsiniz.
Anakart (Motherboard)
İşlemci, RAM, disk gibi tüm parçaların üzerine takıldığı ve birbirine bağladığı ana devre kartı.
Antivirüs
Bilgisayarınızı virüs ve zararlı yazılımlara karşı tarayıp temizleyen koruma programı.
API
Farklı yazılımların birbiriyle konuşmasını sağlayan kurallar bütünü (Application Programming Interface).
Arayüz (UI)
Bir programın veya sitenin, sizinle etkileşime girdiğiniz görsel yüzü; butonlar, menüler, ekranlar.
Açık Kaynak (Open Source)
Kaynak kodu herkese açık, genellikle ücretsiz kullanılabilen yazılım türü (örn. LibreOffice, VLC).
Yapay Zeka (AI)
Bilgisayarların insan benzeri görevleri (öğrenme, tahmin, karar verme) yapabilmesini sağlayan teknoloji.
B
Bağlantı Noktası (Port)
Bilgisayara fiziksel cihaz bağlamak için kullanılan giriş: USB, HDMI, Ethernet gibi.
Bant Genişliği (Bandwidth)
İnternet bağlantınızın aynı anda taşıyabileceği maksimum veri miktarı.
BIOS / UEFI
Bilgisayar açılırken donanımı kontrol edip işletim sistemini başlatan, anakart üzerindeki temel yazılım.
Bit ve Bayt (Byte)
Verinin en küçük ölçü birimi bittir; 8 bit = 1 bayt. Dosya boyutları bayt, kilobayt, megabayt cinsinden ölçülür.
Bulut Depolama (Cloud Storage)
Dosyalarınızı kendi bilgisayarınız yerine internet üzerindeki sunucularda saklamanız (Google Drive, OneDrive gibi).
Bluetooth
Kablosuz olarak yakın mesafedeki cihazlar (kulaklık, fare, telefon) arasında veri aktarımı sağlayan teknoloji.
Yedekleme (Backup)
Verilerinizin bir kopyasını başka bir yerde (harici disk, bulut) saklama işlemi.
Tarayıcı (Browser)
İnternet sitelerini görüntülemenizi sağlayan program: Chrome, Firefox, Edge gibi.
Önyükleme (Boot)
Bilgisayarın açılıp işletim sistemini yüklemeye başlaması süreci.
C / Ç
CPU (İşlemci)
Bilgisayarın tüm hesaplamalarını yapan ana bileşen; "beyin" olarak düşünülebilir.
Cache (Önbellek)
Sık kullanılan verilerin daha hızlı erişim için geçici olarak saklandığı küçük, hızlı bellek alanı.
Çekirdek (Core)
İşlemcinin içinde bağımsız çalışabilen işlem birimi. Çok çekirdek = aynı anda daha çok iş.
Çözünürlük (Resolution)
Bir ekranın veya görselin piksel cinsinden genişlik x yükseklik değeri (örn. 1920x1080).
D
Dizin (Directory)
Klasörün teknik adı; dosyaların içinde tutulduğu düzenleme birimi.
Dosya
Bilgisayarda saklanan; belge, resim, video, program gibi her türlü veri birimi.
Domain (Alan Adı)
Bir web sitesinin internet üzerindeki adresi (örn. pc.znclabs.com).
Sürücü (Driver)
Bir donanımın işletim sistemiyle iletişim kurmasını sağlayan özel yazılım.
DNS
İnternet adreslerini (google.com gibi) bilgisayarların anladığı IP numaralarına çeviren sistem.
Disk Bölümü (Partition)
Bir fiziksel diskin, işletim sistemi tarafından ayrı sürücüler (C:, D: gibi) olarak bölünmüş halleri.
İndirme (Download)
İnternetten bir dosyayı kendi bilgisayarınıza kaydetme işlemi.
E
Ekran Kartı (GPU)
Görüntüyü işleyip ekrana gönderen donanım; oyun ve tasarımda kritik rol oynar.
Ethernet
Kablo ile internete bağlanmak için kullanılan bağlantı standardı ve portu.
Şifreleme (Encryption)
Verinizi, yalnızca doğru anahtara sahip kişilerin okuyabileceği şekilde karmaşık bir koda dönüştürme.
Emülatör
Bir cihazın veya işletim sisteminin başka bir sistem üzerinde taklit edilerek çalıştırılmasını sağlayan yazılım.
F
Firewall (Güvenlik Duvarı)
Bilgisayarınıza gelen/giden internet trafiğini denetleyip izinsiz erişimleri engelleyen koruma katmanı.
Format
Bir diski tamamen silip yeniden, boş ve düzenli bir yapıda hazırlama işlemi.
Firmware
Bir donanımın içine gömülü, o donanımı temel seviyede çalıştıran yazılım (BIOS gibi).
FTP
Dosyaları bir sunucuya yükleyip indirmek için kullanılan internet protokolü.
G
GHz (Gigahertz)
İşlemcinin saniyede kaç milyar işlem döngüsü yapabildiğini gösteren hız birimi.
GPU
Ekran kartının İngilizce kısaltması (Graphics Processing Unit).
Güncelleme (Update)
Bir yazılımın güvenlik açıklarını kapatan veya yeni özellik ekleyen sürüm yükseltmesi.
GUI (Grafik Arayüz)
Komut satırı yerine ikon ve pencerelerle kullanılan görsel kullanıcı arayüzü.
H
HDMI
Görüntü ve sesi tek kabloyla monitöre/televizyona taşıyan yaygın bağlantı standardı.
HDD
Klasik, döner diskli sabit disk; SSD'ye göre daha yavaş ama daha ucuz depolama türü.
Bellek (Memory)
Genel olarak RAM'i ifade eder; anlık çalışan verilerin tutulduğu geçici hafıza.
HTTP / HTTPS
Web tarayıcınızla siteler arasında veri taşıyan protokol; "S" harfi bağlantının şifreli (güvenli) olduğunu gösterir.
İ / I
IP Adresi
Bir cihazın internet veya ağ üzerindeki benzersiz kimlik numarası.
İşletim Sistemi
Donanımı yöneten ve size arayüz sunan temel yazılım: Windows, macOS, Linux.
İşlemci (CPU)
Bilgisayarın tüm hesaplamalarını yapan ana donanım bileşeni.
J
JPEG / JPG
En yaygın kullanılan sıkıştırılmış fotoğraf dosya formatı.
JavaScript
Web sitelerini etkileşimli hale getiren programlama dili.
K
Klavye Kısayolu
Birden fazla tuşa aynı anda basarak bir işlemi hızlıca gerçekleştirmenizi sağlayan kombinasyon (örn. Ctrl+C).
Kablosuz Ağ (Wi-Fi)
Kablo kullanmadan internete bağlanmanızı sağlayan radyo dalgası tabanlı teknoloji.
Kernel (Çekirdek/OS)
İşletim sisteminin donanımla doğrudan konuşan, en temel ve kritik katmanı.
Klasör
Dosyaları düzenli tutmak için kullanılan, içine başka dosya/klasör konabilen dijital dizin.
Kodek (Codec)
Video/ses dosyalarını sıkıştırıp açan yazılım; eksikse bazı dosyalar oynatılamaz.
Kayıt Defteri (Registry)
Windows'un tüm ayarlarını ve program bilgilerini sakladığı merkezi veritabanı.
L
LAN
Aynı bina/ev içindeki cihazları birbirine bağlayan yerel ağ (Local Area Network).
Lisans
Bir yazılımı yasal olarak kullanma hakkı veren anahtar veya sözleşme.
Linux
Açık kaynaklı, ücretsiz bir işletim sistemi ailesi; sunucularda yaygın kullanılır.
M
Malware
Bilgisayara zarar vermek veya veri çalmak amacıyla tasarlanmış her türlü kötü amaçlı yazılımın genel adı.
Modem
İnternet servis sağlayıcınızdan gelen sinyali bilgisayarınızın anlayacağı forma çeviren cihaz.
Monitör
Bilgisayarın görüntüsünü gösteren ekran donanımı.
MAC Adresi
Her ağ kartına fabrikada atanan, değiştirilemeyen benzersiz donanım kimliği.
N
Ağ (Network)
Birden fazla cihazın birbirine bağlanarak veri paylaştığı sistem.
Notebook
Dizüstü bilgisayarın diğer adı; taşınabilir bilgisayar.
O / Ö
Ofis Paketi
Word, Excel, PowerPoint gibi belge/tablo/sunum programlarını içeren yazılım grubu.
Onboard
Bir bileşenin (ses, ekran kartı gibi) anakarta entegre, ayrı bir kart gerektirmeyen hali.
P
Partition (Disk Bölümü)
Bir diskin işletim sistemi tarafından ayrılmış, bağımsız sürücü gibi görünen parçası.
Hangi cihazda açılırsa açılsın aynı görünen, sabit biçimli belge dosya formatı.
Piksel (Pixel)
Bir ekran görüntüsünü oluşturan en küçük renkli nokta birimi.
Ping
Bir sunucuya veri gönderip yanıt süresini ölçen, internet gecikmesini test eden komut.
Proxy
İnternet trafiğinizi sizinle hedef site arasında yönlendiren ara sunucu.
PSU (Güç Kaynağı)
Elektriği bilgisayar parçalarının kullanabileceği forma çevirip dağıtan donanım.
R
RAM
Anlık kullanılan verilerin geçici tutulduğu hızlı bellek; bilgisayar kapanınca içeriği silinir.
Router (Yönlendirici)
İnternet bağlantısını evinizdeki birden fazla cihaza kablosuz/kablolu dağıtan cihaz.
Registry (Kayıt Defteri)
Windows ayarlarının saklandığı sistem veritabanı; bilinçsizce değiştirilmesi sorun yaratabilir.
Recovery (Kurtarma)
Bilgisayarı sorunlu bir durumdan önceki sağlıklı haline döndürme işlemi/aracı.
S / Ş
SSD
Hareketli parçası olmayan, HDD'ye göre çok daha hızlı çalışan modern depolama teknolojisi.
Sunucu (Server)
Diğer bilgisayarlara (istemcilere) hizmet veren, genelde 7/24 çalışan güçlü bilgisayar/yazılım.
Sıkıştırma (Compression)
Dosya boyutunu küçültme işlemi; .zip ve .rar bu işlemin sonucudur.
Spam
İstenmeyen, genelde reklam amaçlı toplu gönderilen e-posta veya mesaj.
Streaming (Akış)
Bir dosyayı indirmeden, internetten anlık olarak izleme/dinleme yöntemi (Netflix, Spotify gibi).
Şifreleme (Encryption)
Veriyi yalnızca doğru anahtarla okunabilecek şekilde koda dönüştürme işlemi.
T
Tarayıcı (Browser)
İnternet sitelerini görüntülemenizi sağlayan program.
Terabayt (TB)
1000 gigabayta eşit büyük veri ölçü birimi; modern diskler genelde TB cinsindendir.
Trojan (Truva Atı)
Zararsız bir program gibi görünüp arka planda zarar veren kötü amaçlı yazılım türü.
Görev Yöneticisi (Task Manager)
Çalışan programları ve kaynak kullanımını gösteren, donan uygulamaları kapatmaya yarayan Windows aracı.
U
URL
Bir web sayfasının tam internet adresi (örn. https://pc.znclabs.com).
USB
Flash bellek, klavye, fare gibi cihazları bağlamak için kullanılan en yaygın bağlantı standardı.
Uzantı (Extension)
Dosya adının sonundaki, dosya türünü belirten kısım (.pdf, .docx gibi).
V
VPN
İnternet trafiğinizi şifreleyip başka bir konumdan geliyormuş gibi gösteren gizlilik aracı.
Virüs
Kendini kopyalayarak yayılan ve bilgisayara zarar veren kötü amaçlı yazılım.
VGA
Eski nesil, analog görüntü aktarım bağlantı standardı; yerini HDMI/DisplayPort'a bırakmıştır.
W
Wi-Fi
Kablosuz internet bağlantısı sağlayan yaygın teknoloji.
Windows
Microsoft tarafından geliştirilen, dünyada en yaygın kullanılan masaüstü işletim sistemi.
Y
Yedekleme (Backup)
Verilerinizin bir kopyasını güvenli bir yerde saklama işlemi.
Yazılım (Software)
Bilgisayarda çalışan, elle tutulamayan tüm program ve uygulamaların genel adı.
Yükleyici (Installer)
Bir programı bilgisayarınıza kurmak için çalıştırdığınız .exe dosyası.
Z
Zip
Birden fazla dosyayı tek ve daha küçük bir dosyada birleştiren yaygın sıkıştırma formatı.